Lisansüstü Yapıyoruz

Üniversiteye başlayan öğrencilerin azımsanmayacak bölümü eğitime başlamadan önce ya da başladıktan bir süre sonra yüksek lisans (mastır) yapmaya karar verirler. Bazıları bu kararı lisansüstü eğitimin kendilerini geliştirmeye katkı yapacağı ya da iş bulmalarını kolaylaştıracağını düşündükleri için verirler. Bazıları ise ileride öğretim üyesi olmayı (öğrencilerin ifadesiyle üniversitede kalmak ya da araştırma görevlisi olmak) planladıkları için vermektedirler. Ancak, üniversiteye girişte olduğu gibi, yüksek lisans programlarına kabul edilecek öğrencilerin için de her bölümün bir kontenjanı bulunmaktadır. Yani, üniversiteyi bitiren her gencin istediği bir bölümde yüksek lisans eğitim yapması mümkün değildir. Sadece yüksek lisans giriş sınavında başarılı olan az sayıda öğrenci böyle bir şans yakalayabilmektedir. Bu yazının amacı yüksek lisans eğitimi hakkında bilgi vermek ve yüksek lisans yapmak isteyen öğrencilerin bu amaçlarına ulaşmalarına yardımcı olabilecek bazı önerilerde bulunmaktır.

Yüksek lisans eğitiminin süresi iki yıldır. İlk yıl programın öngördüğü dersler alınır. Dersler başarıyla tamamlandığı taktirde ikinci yıl bir danışmanın denetiminde tez yapılır. Normal süre iki yıl olmakla birlikte, gereken durumlarda, ilgili birimlerin kararıyla öğrenciye bir yıllık ek süre tanınabilir. Bazı bölümlerin tezsiz yüksek lisans programları da bulunmaktadır. Tezsiz yüksek lisansın da süresi iki yıldır. Tezli yüksek lisanstan farklı olarak, tezsiz yüksek lisans programlarında tez çalışması yapılmaz, iki yıl süreyle ders alınır.

Yüksek lisans programına başvurabilmek için, bir üniversitenin dört yıllık eğitim veren bir bölümünden mezun olmanız gereklidir. Üniversitelerin bazı bölümleri sadece eğitim verdikleri alanlarda lisans derecesine sahip olanların başvurusunu kabul ederken, (örneğin, bir üniversitenin Felsefe bölümü sadece felsefe bölümlerinden mezun adayların başvurusunu kabul edebilir) bazıları alan farkı gözetmeksizin dört yıllık bir bölümden mezun olan her adayın başvurusunu kabul ederler (örneğin bir başka üniversitenin felsefe bölümü dört yıllık lisans derecesine sahip olan herkesin başvurusunu kabul edebilir). Mezun olduğunuz alan dışındaki bir alanda yüksek lisans derecesi veren bir bölüme kabul edilirseniz, sizden bir yıla kadar uzanabilen bir bilimsel hazırlık programına devam etmeniz istenebilir.

Yüksek lisans programlarına güz ve bahar dönemlerinde olmak üzere yılda iki kez öğrenci alınır. Ancak, bu her bölümün her yıl bu iki dönemde de öğrenci alacağı anlamına gelmez. Bölümler kendi özel koşullarını dikkate alarak bu dönemlerden sadece birinde öğrenci alabilir. Hatta, yine özel koşullarına bağlı olarak, bazı bölümler bir öğretim yılında yüksek lisans programlarına hiç öğrenci almayabilir. Yüksek lisans programlarının güz ve bahar dönemleri için başvuru ve sınav tarihleri bir üniversiteden ötekine, ayni üniversitede bir bölümden diğerine değişmektedir. Aşağı yukarı tüm üniversiteleri kapsayacak bir tarih aralığı verilmesi gerekirse güz dönemi başvuru ve sınav tarihleri Haziran-Eylül, bahar dönemi başvuruları Aralık-Şubat aylarına rastlamaktadır. Üniversitelerde lisansüstü eğitim sosyal bilimler enstitüsü, fen bilimleri enstitüsü, sağlık bilimleri enstitüsü ve benzeri enstitüler tarafından düzenlenmektedir. Üniversitelerin web sayfalarından bu enstitülerin sayfalarına girerek, ilgilendiğiniz bölümlerin başvurmayı düşündüğünüz dönemlerde yüksek lisans programlarına öğrenci alıp almayacakları, başvuru için gereken belgeler, başvuru ve sınav tarihleri gibi konulara ilişkin bilgilere ulaşabilirsiniz. Ayrıca, yüksek lisans yapmak üzere başvurmayı düşündüğünüz bölüm mezun olduğunuz alandan farklı ise, öncelikle bu bölümün farklı alanlardan mezun olanların başvurularını kabul edip etmediklerini öğrenmenizde yarar vardır. Bu bilgiyi de yukarıda isimleri verilen enstitülerin ya da ilgili bölümlerin sayfalarında bulabilirsiniz.

Bölümler yüksek lisans programlarına her yıl sınırlı sayıda öğrenci alırlar. Programlara kabul edilecek öğrenciler sınavla belirlenir. Sınavda başarı notu 100 üzerinden tam nota dönüştürülen LES (Lisansüstü Eğitim Sınavı) puanının % 50’si, mezuniyet not ortalamasının % 20’si ve mülakat/sınav değerlendirilmesinden alınan notun %30’u alınarak belirlenir. Bu puan dağılımından da anlaşılabileceği gibi LES puanı yüksek lisans programlarına girişte büyük bir ağırlık taşır. Sınav notunu belirlemenin yanı sıra LES iki açıdan daha önem taşımaktadır. Bunlardan ilki LES belgesinin yüksek lisans sınavlarına başvurmak için gerekli olan belgeler arasında yer almasıdır. Yani LES belgesi olmayan öğrencilerin başvuruları kabul edilmez. Diğeri ise LES puanının bir baraj niteliği taşımasıdır. Bir üniversiteden diğerine, aynı üniversite içinde bir bölümden ötekine değişmekle birlikte her bölümün öngördüğü minimum bir LES puanı vardır. LES puanı bunun altında olan adayların başvurusu kabul edilmez.

LES yılda iki kez Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılır. Bu sınava dört yıllık eğitim veren bir bölümün son sınıfında öğrenci olan ya da dört yıllık bir eğitim veren bir bölümü bitirmiş bulunan herkes girebilir. Sınavın sözel ve sayısal olmak üzere iki bölümü vardır. Sınav belgesinde sözel, sayısal ve eşit ağırlıklı olmak üzere üç tür puan bulunur. Genellikle fen bilimleri ve mühendislik alanları sayısal, sosyal bilimler sözel ya da eşit ağırlıklı, güzel sanatlar alanları ise sözel puanları dikkate alır. Yukarıda da belirttiğim gibi, üniversitelerde lisansüstü eğitim sosyal bilimler enstitüsü, fen bilimleri enstitüsü, sağlık bilimleri enstitüsü ve benzeri gibi enstitüler tarafından düzenlenmektedir. Üniversitelerin web sayfalarından bu birimlerin sayfalarına girerek başvurmayı düşündüğünüz bölümün hangi tür puanı dikkate aldığını ve başvuru için gerekli olan minimum LES puanının kaç olduğunu öğrenebilirsiniz. LES puanı başarı notunun yarısını belirleyecek kadar önemli olduğuna göre, yapmanız gereken şey öncelikle başvurmayı düşündüğünüz bölümün hangi puan türüne göre öğrenci aldığını öğrenmek, daha sonra bu puan türünden yüksek puan tutturmak için hazırlanmaktır. Piyasada Lisansüstü Eğitim Sınavı’na hazırlık amacıyla yazılmış bir çok kitap bulunmaktadır. Bu kitaplardan herhangi biri en azından ne tür sorular sorulduğu konusunda bir fikir vermek açısından yararlı olabilir. Lisansüstü eğitim sınavına ilişkin bilgilere ÖSYM’nin web sayfasından ulaşabilirsiniz.

Mezuniyet not ortalamasının giriş sınavındaki başarı değerlendirilmesine % 20’lik bir katkısının olduğunu belirtmiştik. Bu nedenle, üniversiteye başladığınız yıldan itibaren düzenli bir biçimde çalışarak yüksek bir not ortalamasıyla mezun olmamızda yarar vardır. Giriş sınavındaki başarı değerlendirilmesine yaptığı katkının yanı sıra, yüksek not ortalaması iki açıdan daha önem taşımaktadır. Bunlardan ilki yüksek lisans programına girdiğiniz taktirde başarıyı yakalamanızı kolaylaştırmasıdır. Normal koşullarda yüksek not ortalaması tutturmak için ilk yıldan itibaren düzenli bir biçimde çalışan bir öğrencinin temel bilgi donanımı iyi olacağından, yüksek lisans eğitimi sırasında alacağı bilgileri kavraması da daha kolay olacaktır. Diğer yandan, yüksek bir not ortalaması değerlendirmeyi yapan sınav jürisi üzerinde olumlu bir izlenim bırakmanıza yardımcı olacaktır. Bu da diğer koşullar eşit olduğu taktirde sizin tercih edilme olasılığınızı yükseltecektir.

Mezuniyet not ortalaması ve LES puanına ek olarak sınav jürileri adayları mülakata/sınava alarak değerlendirirler. Bu değerlendirmenin sonuca % 30’luk bir katkısı bulunur. Mülakatlarda adaylar başvurdukları alana ilişkin bilgileri ile yüksek lisans yapma isteklerinin nedenleri ve benzeri gibi özellikleri açısından değerlendirilirler.

Yüksek lisans yapmak için başvuruda bulunan adaylar aynı zamanda yabancı dil sınavına da girerler (Üniversitelerin ilgili birimleri tarafından eşdeğer kabul edilen Üniversite Doçentlik Dil Sınavı , Kamu Personeli Yabancı Dil Sınavı, TOFEL ve benzeri gibi ulusal ya da uluslar arası geçerliliği olan dil sınavlarında başarılı olduğunu belgeleyen adaylar yabancı dil sınavından muaf tutulurlar). Ancak, bu sınavda başarılı olmak yüksek lisans programına kabul edilmenin ön şartı değildir. (Doktora programına girmek için yabancı dil ön şartı vardır. Yabancı dil sınavında başarılı olamayan doktora adayları, doktora giriş sınavında başarısız olmuş sayılırlar). Yukarıda belirtilen LES, not ortalaması ve mülakata dayalı değerlendirmeler sonucunda başarılı olan bir aday, yabancı dil sınavında başarılı olmasa bile bir yıllık bir yabancı dil hazırlık programına alınır. Bu programı başarıyla tamamladığı taktirde izleyen ders yılında doğrudan doğruya yüksek lisans eğitimine başlar. Ancak, yüksek lisans programlarında önemli ölçüde yabancı kaynaklardan (özellikle İngilizce) yararlanılır. Bu nedenle, yabancı dil bilme başarılı bir yüksek lisans eğitimi açısından çok büyük önem taşımaktadır. Bunu dikkate alarak dört yıllık lisans eğitiminiz süresince özellikle İngilizce öğrenmek için gayret göstermenizde, zaten biliyorsanız canlı tutmaya çalışmanızda büyük yarar vardır.

Bir çok öğrenci yüksek lisans yapma ile araştırma görevlisi olmayı birbirine karıştırmaktadır. Bu öğrenciler okudukları bölümün istediği her mezununu araştırma görevlisi olarak alabileceğini ve bir yandan araştırma görevlisi olarak çalışırken diğer yandan yüksek lisans ve doktora yapmalarını sağlayabileceğini düşünmektedir. Oysa araştırma görevliliği bir kadronun olmasına bağlıdır. Bir bölümün araştırma görevlisi alabilmesi için önce kadrosunun olması gerekir. Üniversitelere kadrolar maliye bakanlığı tarafından verilir ve bir çok üniversitede her bölüme senede bir araştırma görevlisi kadrosu bile düşmeyebilir. İlerde öğretim üyesi olmak amacıyla bir bölümde araştırma görevlisi kadrosuna atanmayı isteyen öğrencilerin öncelikle bu bölümün tezli yüksek lisans programına girmeyi başarması gereklidir. Bundan sonrası bölümün bir araştırma görevlisi kadrosunun bulunmasına ve bu kadroya talip olan diğer adaylar arasından seçilmeyi sağlayacak niteliklere sahip olunmasına bağlıdır. Bu nitelikler arasında en önemlileri ise akademik bilgi, yetenek ve çalışkanlıktır. Bir bölüme araştırma görevlisi olarak atanan birinin öğretim üyesi olabilmesi için yüksek lisans ve doktora eğitimini başarıyla tamamlaması gereklidir. Ancak, bu eğitimi tamamlayan herkesin öğretim üyesi olabilmesi söz konusu değildir. Bir çok üniversitede doktora derecesi alan araştırma görevlilerinin öğretim üyesi olarak atanabilmeleri için karşılamaları gereken nesnel ölçütler bulunmaktadır.

Lisans üstü eğitim konusunda Milliyet Gazetesi Kariyerim Ekinde  14 Ağustos 2005 de yayımlanan ayrıntılı araştırmayı okumak için burayı tıklayın

Created by Unimiks | Son Güncelleme August 20, 2011 | Posted in Kariyer Yapıyoruz - 1068 görüntüleme
0 yorumlar